Opublikowano najnowszy raport o aktywności fizycznej dzieci
i młodzieży w Polsce na tle innych krajów

Jak na tle innych krajów kształtuje się aktywność fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce? W trakcie konferencji Global Matrix 3.0 odbywającej się w ramach projektu Active Healthy Kids Global Alliance opublikowano najnowsze podsumowanie stanu wiedzy o tym zjawisku. Raport z 2018 to druga próba charakterystyki aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w Polsce w ramach projektu.

Dlaczego wyniki raportu są interesujące? Nie jest to opis pojedynczego badania a próba podsumowania najbardziej aktualnej wiedzy w tym obszarze, umożliwiającej porównania międzynarodowe.

Raport z 2018 roku zawierał 10 podstawowych wymiarów aktywności fizycznej. Po pierwsze obejmowało to wskaźniki charakteryzujące same zachowania: ogólną aktywność fizyczną, udział w zorganizowanym sporcie, udział w aktywnej zabawie, aktywny transport, zachowania sedentarne czy sprawność fizyczną. Ocenie poddano również uwarunkowania aktywności fizycznej w rodzinie i wśród rówieśników, w szkole, w środowisku lokalnym, a także działania służące promocji aktywności fizycznej realizowane przez rząd na poziomie krajowym. Każdemu wskaźnikowi towarzyszył co najmniej jeden benchmark, determinujący oceny i umożliwiający ich porównywanie. W procesie klasyfikacji ocen względem poprzedniego raportu z 2016 wprowadzono pewne zmiany metodologiczne, w związku z czym różnice w ocenach nie odzwierciedlają faktycznych tendencji. Oceny przedstawiliśmy w skali szkolnej wykorzystywanej w Polsce, gdzie 5 to ocena bardzo dobra, 2 - mierna a 1 - niedostateczna.

Oceny dla każdego głównego wskaźnika aktywności fizycznej przedstawiono w Tabeli 1.

Nazwa wskaźnika
Grade
Ogólna aktywność fizyczna
D-
Zorganizowane uczestnictwo w sporcie
D
Aktywna gra
Niedostateczna ilość danych
Aktywne środki transportu
C
Sprawność fizyczna
C-
Zachowania sedentarne
D
Rodzina i rówieśnicy
C-
Szkoła
B
Społeczność i środowisko
C
Strategie publiczne
C+
Tabela 1: Oceny wskaźników aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w Polsce z 2018 roku
Authors: Paweł Zembura , Agata Korcz, Elżbieta Cieśla, Aleksandra Gołdys, Hanna Nałęcz

Jakie są najistotniejsze wnioski?

Polska wypada przeciętnie jeśli chodzi o warunki do aktywności fizycznej dzieci i młodzieży. Pozytywnie na tle innych wskaźników wygląda w Polsce obszar szkoły, co wynika z relatywnie znaczną ilością lekcji wychowania fizycznego, ich obowiązkowością, dobrą frekwencją, znaczną częścią kadry, która jest dobrze wykwalifikowana do prowadzenia zajęć wychowania fizycznego. Dodatkowo w szkołach realizowane są powszechnie dodatkowe zajęcia sportowe. Co jednak szczególnie niepokojące, wskaźniki charakteryzujące same zachowania zasługują na bardzo niskie oceny i niewiele zapowiada, aby miały się one poprawić.

Jakie są ograniczenia tych ocen?

Po pierwsze, na podstawie analizy należy wspomnieć, że w odniesieniu do aktywności fizycznej dzieci i młodzieży mamy w Polsce niewiele danych dobrej jakości. Brakuje między innymi informacji o tym zjawisku analizowanych z wykorzystaniem obiektywnych narzędzi, jak akcelerometry. Po drugie, bardzo mało wiemy o tym, ile czasu tak naprawdę dzieci i młodzież spędzają biernie fizycznie, między innymi na siedzeniu. Wreszcie - zdecydowana większość dotychczasowych badań koncentrowała się na starszych dzieciach i młodzieży.

Co zmieniło się względem raportu
z 2016 roku?

Od publikacji 2016 nie opublikowano wielu nowych artykułów prezentujących wyniki nowych badań. Wskaźniki, które poddaliśmy weryfikacji odnoszą się głównie do uwarunkowań aktywności fizycznej. Ogólnie doceniliśmy relatywnie zwiększający się budżet na te centralne działania, natomiast problem braku aktywności fizycznej wymaga bardziej złożonych interwencji i próby dotarcia do grup mniej aktywnych. Przykładem takiej grupy są dziewczęta - w Polsce różnica między aktywnością fizyczną ze względu na płeć jest bardzo wyraźna. W odniesieniu do uwarunkowań lokalnych - wydaje się, że obiektywnie większa dostępność infrastruktury sportowej nie prowadzi do subiektywnej lepszej oceny tej dostępności wśród dorosłych Polaków, co dobrze obrazuje złożoność problemu braku aktywności fizycznej. Znalezienie rozwiązania problemu „bezruchu” dzieci nie jest zadaniem dla jednej osoby, jednego wójta, burmistrza, nauczyciela, rodzica, wydziału sportu czy też jednego ministerstwa. Tak mocno zaniedbana dziś aktywność fizyczna dzieci wymaga namysłu osób z wielu dziedzin. Dlatego bardzo ważne jest, aby we wszelkich działaniach podejmowanych przez rząd jak i samorządy w tym zakresie, brali udział przedstawiciele różnych, często „nieoczywistych” organizacji i instytucji.

Podsumowując zatem, mimo pozornie obiecującego klimatu dla promocji aktywności fizycznej w Polsce, jak sugerują niezłe stopnie przyznane obszarom szkoły i działań rządu, odsetek dzieci i młodzieży, które spełniają zalecane poziomy aktywności fizycznej i zachowań sedentarnych pozostaje bardzo niski.

CO DALEJ - JAK POPRAWIC OCENY?

Za trzy priorytety dla Polski, które w naszym przypadku odnosiliśmy do krajowej polityki promocji aktywności
fizycznej, byłyby:

01

Opracowanie i wdrożenie bardziej kompleksowych krajowych programów promocji aktywności fizycznej, obejmujących nie tylko zorganizowane zajęcia sportowe, ale również koncentrujących się na ograniczaniu siedzącego trybu życia, promowaniu aktywnego transportu i spontanicznej aktywności fizycznej. W naszym przekonaniu brak obecnie mechanizmu koordynującego promocję aktywności fizycznej (a nie sportu), odnoszącego do różnych jego wymiarów, co prowadzi do jednowymiarowego postrzegania aktywności fizycznej i małej efektywności prowadzonych działań. Przekonanie, że aktywność fizyczna to nie tylko sport powinno znaleźć odbicie w politykach publicznych.

02

Konieczne są interwencje zaprojektowane w sposób umożliwiający dotarcie do grup, które w szczególności nie są w stanie osiągnąć zalecanego poziomu aktywności fizycznej, jak nastoletnie dziewczęta. Obecne podejście do promowania aktywności fizycznej, szczególnie widoczne w dziedzinie zorganizowanego sportu, może nawet sprzyjać pogłębianiu istniejących nierówności w zakresie dostępu do aktywności fizycznej.

03

Konieczne są interwencje zaprojektowane w sposób umożliwiający dotarcie do grup, które w szczególności nie są w stanie osiągnąć zalecanego poziomu aktywności fizycznej, jak nastoletnie dziewczęta. Obecne podejście do promowania aktywności fizycznej, szczególnie widoczne w dziedzinie zorganizowanego sportu, może nawet sprzyjać pogłębianiu istniejących nierówności w zakresie dostępu do aktywności fizycznej.